1. YAZARLAR

  2. Abdurrezzak Çelik

  3. Siirt basın hayatının tarihsel gelişimi
Abdurrezzak Çelik

Abdurrezzak Çelik

Yazarın Tüm Yazıları >

Siirt basın hayatının tarihsel gelişimi

A+A-

Basın kelime anlamı olarak gazete, dergi gibi belirli zamanlarda çıkan yayınlarla haber ajansları ve bunların sahipleriyle çalışanlarının tümü demektir. Demokratik sistemlerde vatandaşların devlet işleyişinde meydana gelen olaylardan haberdar olma hakkı bulunmaktadır. Nitekim demokrasinin tam olarak işleyişinin sağlanabilmesi için tüm önemli toplumsal ve siyasal güçlerin katkısı gerekmektedir. Yapılacak seçimlerden sonra devlet idaresini alan hükümetin icraatları hakkında halkın bilgilendirilmesi, bu şekilde denetimin sağlanması ve katılımın sağlanması gerekmektedir. Bu yöndeki ilişkiler basın iletişim araçlarıyla sağlanmaktadır.

Demokrasinin yerleşmesi ve kök salması bağlamında da yerel basının rolü ve önemi oldukça fazladır. Çünkü demokrasinin beşiği, yerel yönetimlerden başlamaktadır. Yerel basın demokrasiye mahallî düzeyde katkıda bulunmak, yerel sorunları araştırmak ve aktarmakla görev üstlenmesi bakımından önemli bir yer tutmaktadır. Yerel basının işlevini tarafsız ve bağımsız bir şekilde yerine getirmesi ve işini bilgi açısından kuvvetli bir şekilde yaparak halkı doğru bilgilendirmesi önem arz etmektedir. Haberlerde yapılacak yanlışlıklar demokrasinin de yanılmasına ve sapmasına neden olabilmektedir.
Ülkemizdeki basın hayatı Osmanlı’dan itibaren gelişmeye başlamış ve bu yönde uzun bir serüvenden geçerek bu aşamaya ulaşmıştır. Osmanlı İmparatorluğunda 1726 yılında III. Ahmet döneminde İbrahim Müteferrika’nın teşebbüsüyle matbaanın ülkeye girmesiyle basın hayatının alt yapısı olan baskı imkânı sağlanmış bulunmaktadır. Osmanlı İmparatorluğunda devlet eliyle İstanbul'da ilk Türkçe gazete olan Takvim-i Vekayi'nin 1831 yılında basılmaya başlamasıyla Osmanlı basın tarihi başlamıştır.

Osmanlı İmparatorluğunda başlanan basın hayatı yerel basın olarak da düzenlenmiştir. Osmanlı’da 1864 yılında hazırlanan Vilayet Nizamnameleri ile vilayet matbaalarının kurulmasına ve vilayetlerde valilikler adına bir gazete çıkarılmasına karar verilmiştir. Ancak bu uygulama ilk olarak Tuna vilayetinde uygulanmış 1867 yılında tüm ülkede uygulanmaya başlanmıştır. Yeni düzenlemeyle Siirt’in basın hayatı Diyarbakır Vilayetine bağlı olarak başlanmış bulunmaktadır. Siirt bu tarihten itibaren Diyarbakır Vilayetine bağlı bir sancak olarak ülkedeki yerini almıştır. Diyarbakır Vilayet Matbaası Vali Hatunoğlu Kurt İsmail Paşa tarafından 1869 yılında kurulmuş ve Diyarbakır Gazetesi 3 Ağustos 1869 tarihinde yayımlanmaya başlanmıştır. Gazetenin daha geniş bir okuyucuya ulaşması için Türkçe’nin yanında vilayet sınırları içinde konuşulan dillerde çıkarılması amaçlanmıştır. Diyarbakır Vilayet Gazetesi, Siirt’in Diyarbakır’a bağlı bir sancak olması nedeniyle Siirt’te yaşayan unsurlarda dikkate alınarak üç ayrı dilde yayımlanması uygun görülmüştür. Türkçe, Ermenice ve Arapça olarak yayımlanması konusunda karar verilmiştir. Ancak Arapça olarak yayımlandığına dair herhangi bir gazeteye bugüne kadar ulaşılmamıştır. 1884 yılından itibaren Siirt’in Bitlis Vilayetine bağlanmasıyla Siirt basın hayatı Bitlis gazetesi ile devam etmiştir. Bu vilayet gazetelerde Siirt hakkında çeşitli haberler yer aldığından Siirt basın hayatı bu dönemden itibaren ele alınmaya başlamıştır.

Siirt, 26 Eylül 1919 yılında 48 Sayılı Heyet-i Umumiye Kararı ile bağımsız sancak haline getirilmiş ve 1923 yılında il statüsüne kavuşturulmuştur. Bağımsız bir il statüsüne kavuşan Siirt artık basın hayatında yeni dönem başlamış bulunmaktadır. Siirt’te 1937 yılında Siirt adıyla ilk kez düzenli aralıklarla bir gazete yayın hayatına başlamıştır. 7 Ağustos 1937 tarihinde ilk sayısı çıkan Siirt gazetesinde dönemin ulusal ölçekte görülen siyasî gelişmeleriyle birlikte Siirt’in temel sorunlarına da yer verilmiştir. 1946 yılında çok partili siyasî hayata geçiş ve 1950 yılında başlayan Demokrat Parti iktidarıyla Siirt’te basın-yayın faaliyetlerinde büyük bir canlanma yaşanmıştır. Bu dönemde yeni gazeteler yayın hayatına başlamıştır. Bu gazeteler, Yeni Siirt (1948), Demokrat Siirt (1948), Yeni Siirt (1950), Siirt Postası (1953), Siirt Sesi (1953), Demokrat Eruh (1954), Yeni Kurtalan (1954), Demokrat Şirvan (1955), Siirt Ekspres (1957) Şarkın Sesi (1963), Mücadele (1964) şeklindedir. Bu yoğun gazete yayıncılığına ek olarak aynı dönemde Kelle Koltukta (1953) Sırf Dedikodu (1954) isimleriyle iki mizah dergisi ve Botan (1956) adlı kültür dergisi yayınlanmıştır.

Günümüzdeki teknoloji çağı yerel basının çalışma imkânlarını değiştirmiş basılı yapılan basından ayrı internet üzerinden yapılan sitelerle yerel basın hayatı da yeni bir gelişim içine girmiştir. Bu sistem ile maliyetler düşmekle beraber etki alanı oldukça genişlemiştir. İnternet üzerinden yayınlanan haberler sadece o yöreyle bağlı kalmayarak tüm ülkede hatta tüm dünyada ulaşılabilme imkânını getirmiştir. Bu haliyle yerel basının önemi daha da artmış bulunmaktadır.

Yerel basın yayım yaptığı bölgenin aynası olmuştur. Bu nedenle yerel basın haberlerini tarafsız ve yönlendirmelerden uzak yapmak zorunluluğu daha da artmıştır. Tarafsız, ilkeli ve cesur habercilik yayın hayatına kısa bir ara veren ve yeniden yayın hayatına başlayan Siirtlililer.net adlı haber internet sitesinin demokrasinin gelişimine katkı sağlaması ümidiyle çalışmalarında başarılar dilerim.

Bu yazı toplam 2057 defa okunmuştur.
Önceki ve Sonraki Yazılar

YAZIYA YORUM KAT

YORUMUNUZ UYGUNSUZDUR!
46 Yorum